Tuyển nữ Việt Nam gặp Nhật Bản: Giữ hiệu số quan trọng hơn giấc mơ một điểm

Phút 78 trận gặp Đài Bắc Trung Hoa, tôi ngồi ở hàng ghế thứ mười một, ngay sau băng ghế huấn luyện tuyển nữ Việt Nam. Một trợ lý đứng bật dậy, chỉ tay về hành lang cánh phải và hét hai tiếng ngắn. Không hậu vệ nào quay đầu. Ba mươi giây sau, bóng nằm trong lưới Việt Nam, và tỷ số 1-2 khép lại trận ra quân. Không bảng thống kê nào ghi lại khoảnh khắc ấy. Nhưng chính nó mở ra câu chuyện của lượt trận thứ hai bảng E, nơi Nhật Bản chờ sẵn lúc 17h30 ngày 17/9.

Trận đấu được định đoạt nơi khán giả không nhìn tới. Với tuyển nữ Việt Nam, nơi đó là khoảng không gian nằm giữa trung vệ lệch trái và hậu vệ biên trái.

Bảng E chỉ còn hai lượt. Hai đội đứng đầu mỗi bảng giành vé vào tứ kết, cộng thêm hai đội xếp thứ ba có thành tích tốt nhất. Thất bại trước Đài Bắc Trung Hoa đẩy thầy trò huấn luyện viên Hoàng Văn Phúc vào thế phải tính từng bàn một. Hiệu số bàn thắng bại, thứ mà chẳng cổ động viên nào muốn nhắc tới trước giờ bóng lăn, lại là đơn vị tiền tệ thật của bảng đấu này.

Nhật Bản không để lại nhiều chỗ để hoài nghi. Đội chủ nhà mở màn bằng chiến thắng 8-0 trước Thái Lan, một kết quả nói lên gần như toàn bộ phẩm chất của họ: kiểm soát bóng, phối hợp nhóm ở cự ly ngắn, sức ép liên tục và tốc độ xử lý vượt trội. Tuyến giữa Nhật Bản giữ bóng đủ lâu để đối thủ hiếm khi có cơ hội thở, và mỗi lần mất bóng, họ phản ứng trở lại chỉ trong vài giây.

Với tuyển nữ Việt Nam, nhiệm vụ trước mắt hẹp hơn nhiều so với việc giành điểm. Đó là duy trì cự ly giữa các tuyến và bịt những khoảng trống phía sau hàng thủ, đúng những điểm đã khiến đội trả giá ở trận ra quân.

Tôi đã xem lại băng ghi hình trận gặp Đài Bắc Trung Hoa bốn lần. Số liệu đưa tôi đến cửa sân, đôi mắt dẫn vào phòng thay đồ. Lần nào cũng vậy, bàn thua đến từ một pha bóng mà hàng thủ Việt Nam đứng đúng vị trí nhưng sai khoảng cách. Bốn hậu vệ giữ một đường ngang đẹp mắt, tuyến tiền vệ lùi sâu che chắn, nhưng giữa hai lớp ấy là một dải đất rộng gần mười mét. Đối thủ chỉ cần một đường chuyền xuyên tuyến là xé toạc tất cả. Cự ly không phải chi tiết nhỏ; với một hàng thủ lùi sâu, nó là toàn bộ hệ thống.

Nhật Bản sẽ khai thác dải đất ấy tàn nhẫn hơn nhiều. Lối chơi của họ dựa trên việc kéo giãn đối thủ theo chiều ngang, rồi tấn công vào nửa không gian giữa trung vệ và hậu vệ biên. Khi một tiền vệ Nhật Bản nhận bóng ở hành lang trong, hậu vệ Việt Nam buộc phải chọn: bước ra và để lộ khoảng trống sau lưng, hoặc giữ vị trí và cho đối thủ quyền xoay người. Cả hai lựa chọn đều dẫn tới một đường bóng nguy hiểm.

Việt Nam gần như chắc chắn sẽ đá với khối phòng ngự thấp, ưu tiên sự chắc chắn. Vấn đề chiến thuật thật sự không nằm ở số người tham gia phòng ngự, mà ở chỗ ai là người phá vỡ thế trận khi đội nhà đoạt bóng. Thanh Nhã, Bích Thùy và Hải Yến là ba cái tên có thể biến một pha giải vây thành một đợt phản công. Tốc độ của họ chỉ có giá trị nếu tuyến giữa tung đường chuyền dài sớm, thay vì luân chuyển vài nhịp rồi mất bóng ở giữa sân.

Phản công không phải lá chắn, nó là một quyết định về thời điểm. Đội bóng phòng ngự sâu thường thua vì chuyền bóng chậm hơn nhịp chạy của chính tiền đạo mình. Nếu Thanh Nhã phải chờ bóng trong khi tuyến giữa khựng lại một nhịp, khoảng trống mà cô tạo ra sẽ biến mất trước khi bóng tới chân.

Còn một khía cạnh nữa mà máy quay hiếm khi chiếu tới: các tình huống cố định. Trước một đối thủ vượt trội về kiểm soát bóng, phạt góc và phạt cố định là cơ hội ghi bàn rẻ nhất. Nhật Bản phòng ngự khu vực khá bài bản, nhưng họ để lộ khoảng trống ở cột dọc gần trong các pha bóng bổng. Một đội biết tận dụng có thể kiếm về một bàn từ chính nơi ấy.

Tôi có cách nhìn khác về mục tiêu của trận đấu này, và tôi biết nó sẽ khiến không ít người khó chịu. Việc theo đuổi một điểm trước Nhật Bản, xét trên toàn cục, là mục tiêu sai. Một trận hòa lịch sử sẽ đẹp, sẽ được nhắc lại nhiều năm, nhưng nó không giải quyết bài toán vé vòng trong bằng chính hiệu số. Trong khi đó, một thất bại 0-2 vẫn giữ nguyên cơ hội, còn một thất bại 0-6 thì đóng sập cánh cửa.

Ý kiến gây sốc chỉ đáng giá khi đứng trên chi tiết mà người khác bỏ qua. Chi tiết ở đây là cấu trúc giải đấu: hai đội xếp thứ ba có thành tích tốt nhất đi tiếp. Cấu trúc ấy thưởng cho sự kiểm soát thiệt hại, không thưởng cho chủ nghĩa anh hùng. Một đội hiểu điều đó sẽ chọn cách chơi kỷ luật, chấp nhận nhường thế trận và bảo vệ hiệu số như bảo vệ một tài sản.

Tôi có thể sai ở đâu? Nếu Nhật Bản xoay tua đội hình, tung nhiều cầu thủ dự bị vào sân và chơi với nhịp độ thấp hơn, khối phòng ngự thấp của Việt Nam có thể trụ lâu hơn dự kiến, và một điểm bất ngờ hoàn toàn nằm trong tầm tay. Đó là kịch bản thật, không phải cách nói cho an toàn. Nhưng tôi không đặt cược vào nó, bởi đội chủ nhà vẫn cần xây dựng hiệu số và tâm lý trước vòng knock-out.

Người ta cười tôi ba tháng, nhưng tiếng cười không bao giờ ghi bàn. Bài học ấy vẫn đúng ở đây: dự đoán phải cụ thể, và phải kiểm chứng được.

Vậy tôi đặt cược điều gì? Ba điều. Việt Nam giữ tỷ lệ cầm bóng dưới 30%. Số bàn thua của Việt Nam không vượt quá bốn. Và trong hiệp hai, huấn luyện viên Hoàng Văn Phúc sẽ tung ít nhất hai trong ba cái tên Thanh Nhã, Bích Thùy, Hải Yến vào sân cùng lúc để tận dụng thời điểm Nhật Bản chùng nhịp.

Điều tôi thực sự muốn thấy không phải một bàn thắng. Mà là khoảnh khắc bốn hậu vệ Việt Nam quay đầu lại cùng lúc và nghe thấy tiếng chỉ đạo từ băng ghế, thứ đã không xảy ra ở phút 78 trận trước. Nếu khoảnh khắc ấy đến, hiệu số sẽ tự được giữ.