Trách nhiệm của Maradona: Khi phiên tòa chạm vào giới hạn y đức thể thao

Trong phòng xử án ở San Isidro, ngoại ô Buenos Aires, bác sĩ lâm sàng José Antonio Maya đứng trước vành móng ngựa và đưa ra một tuyên bố khiến cả Argentina phải dừng lại: trách nhiệm về cái chết của Diego Armando Maradona thuộc về chính Maradona. Ông Maya được triệu tập làm chứng cho Leopoldo Luque, bác sĩ riêng của Maradona và là bị cáo chính trong phiên tòa xét xử tội ngộ sát. Không có khán đài, không có tiếng hò reo. Chỉ có tiếng lật giấy, tiếng gõ bàn của thẩm phán, và những câu hỏi lạnh lùng của công tố viên Patricio Ferrari. Tôi đã ngồi hàng nghìn giờ trong các phòng họp báo và khoang hỗn hợp khắp châu Âu, nghe đủ loại lời biện hộ cho thất bại. Nhưng câu chuyện này khác. Đây là lần đầu tiên tôi thấy một cuộc đời huyền thoại được mổ xẻ không bằng bàn thắng, mà bằng hồ sơ bệnh án.

Maradona qua đời ngày 25 tháng 11 năm 2026, hưởng thọ 60 tuổi, tại một căn nhà ở Tigre, phía bắc Buenos Aires, chỉ ba tuần sau ca phẫu thuật não để lấy huyết khối dưới màng cứng. Thời điểm đó, ông đang trong quá trình hồi phục và được chăm sóc tại nhà thay vì ở bệnh viện. Cấu trúc chăm sóc quanh ông khi ấy không phải một ê-kíp y tế thống nhất, mà là ba nhánh gần như tách rời: Luque — bác sĩ riêng, Pedro Di Spagna — bác sĩ lâm sàng do công ty Swiss Medical cử tới, và Luciano Spena — chuyên gia dinh dưỡng. Ngày 18 tháng 11 năm 2026, chỉ một tuần trước khi ông mất, Maradona đã cho giải tán toàn bộ nhóm chăm sóc này.

Đây là chi tiết mà giới y học thể thao quốc tế cần khắc cốt: một bệnh nhân nổi tiếng toàn cầu, vừa trải qua phẫu thuật não, lại không có một đầu mối y tế duy nhất chịu trách nhiệm về mình. Bác sĩ nào ký đơn? Ai theo dõi chỉ số sinh tồn? Ai có quyền quyết định đưa ông trở lại bệnh viện? Trong hồ sơ, câu trả lời là không ai — hoặc tất cả mọi người, theo cái cách mà không ai thực sự làm gì.

Tại World Cup 2026 ở Nga, tôi từng chứng kiến thủ môn Kasper Schmeichel đứng im trong khoang hỗn hợp sau khi Đan Mạch thua Croatia trên chấm luân lưu, mắt đỏ hoe, không nói được lời nào. Đêm hôm đó tôi học được một điều: khi con người ta vỡ vụn, việc của người viết không phải là phán xét, mà là lắng nghe cho đủ. Tôi giữ nguyên nguyên tắc ấy khi đọc biên bản phiên tòa này.

Bác sĩ Maya lập luận dựa trên nguyên tắc tự quyết của bệnh nhân: một bệnh nhân đủ năng lực có quyền từ chối thăm khám, và khi ông ta từ chối, trách nhiệm chuyển sang chính ông ta. Ông nói Maradona cảm thấy đủ khỏe để không cho bác sĩ cơ hội can thiệp. Đây là một lập luận có cơ sở pháp lý, không phải trò ngụy biện rẻ tiền.

Nhưng đối trọng nằm ở chỗ khác. Hội đồng giám định của cảnh sát khoa học kết luận việc chăm sóc Maradona là không thỏa đáng, thiếu sót và cẩu thả. Họ cho rằng các dấu hiệu cảnh báo đã bị bỏ qua. Và điểm chí tử: chính một văn bản do Maya ký tên lại được công tố viên Ferrari trích dẫn ngược lại — trong đó Maya viết rằng phù thân là dấu hiệu duy nhất mà các bác sĩ lẽ ra phải nhận ra. Khi bị hỏi trực tiếp, Maya thừa nhận rằng chờ đợi nhiều ngày trước một dấu hiệu như vậy không phải là thực hành y khoa tốt.

Đó là một lời thú nhận làm suy yếu chính lập luận tự quyết. Nếu chờ đợi là sai, thì đã có một nghĩa vụ bị vi phạm, bất kể bệnh nhân nói gì.

Phía bào chữa còn có một nhánh khác: họ tranh cãi rằng Maradona không hề mắc bệnh tim. Nếu không có bệnh tim, thì chuỗi nhân quả giữa sai sót y tế và cái chết bị đứt. Hồ sơ nhắc lại rằng năm 2026, việc sử dụng cocaine từng được gắn với bệnh cơ tim giãn, nhưng kết luận này sau đó đã được sửa lại. Việc đào lại lịch sử y tế của một người đã khuất để dựng hàng rào pháp lý là chiến lược quen thuộc trong các phiên tòa ngộ sát.

Cần nói rõ: phiên tòa này không phải cuộc chiến giữa sự thật và dối trá, mà là cuộc chiến giữa hai tiêu chuẩn chăm sóc. Một bên nói bác sĩ phải hành động cho đến khi bệnh nhân ngăn cản hợp pháp. Bên kia nói bệnh nhân đã ngăn cản, và thế là hết. Tòa án sẽ phải chọn.

Và đây là chỗ tôi thấy quen thuộc đến lạnh người. Trong thị trường chuyển nhượng, tôi đã nhiều lần chứng kiến những thương vụ mà không ai chịu trách nhiệm cuối cùng: người đại diện đổ lỗi cho giám đốc thể thao, giám đốc thể thao đổ lỗi cho hội đồng quản trị, và cầu thủ trẻ bị bỏ lại một mình giữa những lời hứa. Cuộc gọi lúc hai giờ sáng từ Mino không bao giờ nói về tiền; nó luôn nói về quyền lực — và về việc ai sẽ là người ký tên chịu trách nhiệm khi mọi thứ đổ vỡ.

Trong trường hợp Maradona, không có ai ký tên. Đó là toàn bộ vấn đề.

Điểm mù lớn nhất của câu chuyện này nằm ở cách truyền thông đóng khung nó. Tít báo về trách nhiệm thuộc về Maradona là một móc câu cảm xúc, không phải một kết luận pháp lý. Nó biến lời khai của một nhân chứng bênh vực bị cáo thành phán quyết của tòa. Trong khi đó, bằng chứng thực tế lại mâu thuẫn: cùng một nhân chứng vừa phủ nhận rủi ro tim mạch, vừa thừa nhận rằng chờ đợi nhiều ngày là sai.

Truyền thông chọn nửa đầu. Nửa sau bị chìm.

Có một tầng sâu hơn mà ít bài báo chạm tới: đây không phải câu chuyện về một bác sĩ tồi. Đây là câu chuyện về một hệ thống chăm sóc bị phân mảnh dành cho những ngôi sao thể thao. Khi một vận động viên nổi tiếng đủ để có bác sĩ riêng, chuyên gia dinh dưỡng riêng và quyền phủ quyết mọi quyết định, thì không có cơ chế nào buộc ai đó phải chịu trách nhiệm tổng thể. Sự tự do của ngôi sao trở thành lá chắn cho sự tắc trách của cả hệ thống.

Nếu tòa chấp nhận lập luận tự quyết một cách trọn vẹn, nó sẽ tạo ra tiền lệ đáng lo: bất kỳ vận động viên nổi tiếng nào từ chối thăm khám đều có thể tự đặt mình ngoài vòng bảo vệ y tế, và đội ngũ chăm sóc sẽ không còn nghĩa vụ pháp lý nào để can thiệp. Ở chiều ngược lại, nếu bản án xác lập trách nhiệm hình sự cho các bác sĩ, phí bảo hiểm hành nghề thể thao nhiều khả năng sẽ tăng, và các câu lạc bộ có thể buộc phải thiết lập cơ chế người giám hộ y tế độc lập cho từng cầu thủ lớn.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các thương vụ chuyển nhượng của tôi, những thay đổi mang tính hệ thống trong bóng đá hiếm khi đến từ nghị quyết của liên đoàn. Chúng đến từ một vụ việc đủ đau để không ai muốn lặp lại. Vụ Maradona có đủ cả hai: nỗi đau của một quốc gia và sự mơ hồ về trách nhiệm pháp lý.

Điều tôi mang theo sau phiên tòa này không phải một phán quyết, mà là một câu hỏi chưa có lời đáp: bao nhiêu vận động viên khác đang sống trong cùng cấu trúc chăm sóc ấy — nổi tiếng, quyền lực, và đơn độc trước cơ thể của chính mình? Bản đồ ảnh hưởng của tôi có thể không cứu được thế giới, nhưng nếu nó giữ được một mái nhà, thì đã đáng để vẽ. Người gác đền tìm lại giọng nói không phải khi được vỗ tay, mà khi có người ngồi cạnh — và có lẽ Maradona, trong những ngày cuối, đã không có ai đủ gần để làm điều đó.